Autonomie en Artificial intelligence (AI)

Kunstmatige intelligentie, oftewel Artificial Intelligence (AI) is tot op heden middels ChatGPT wel het meest bekende instrument in onze samenleving. Dat AI niet meer te stoppen is, is een gegeven. Wereldwijde regels over de toepassing ervan zijn in de maak, maar hoe staat het met onze zelfbeschikking: het kunnen en mogen maken van onze eigen keuze om het wel óf niet te gebruiken?

Eduard van Breeden

In december had ik voor mijn werk de primeur van een training ChatGPT. Een fanatieke externe workshop-leidster en twintig hoopvolle collega’s met recent aangemaakt ChatGPT-account in een oer-typische vergaderzaal vormden het decor. Na de voorstel-ronde over onze verwachtingen voor die dag was ik de énige die ‘een kritische noot’ had over genoemd fenomeen. Ik noemde iets van verlies aan creativiteit en eigen denkvermogen en…. De dame onderbrak me gauw, beaamde mijn scepsis in drie woorden, waarna ze haastig met haar verdienmodel begon. Twintig paar holle ogen keken mij aan.

De industriële Revolutie betekende de overgang van handwerk naar machines. Waar mensen decennialang werkten in veel te zware, smerige en soms zelfs mensonterende omstandigheden kwam hierin een aanzienlijke verbetering door de intrede van enige machinale hulp. Deze vooruitgang werd wereldwijd met gejuich ontvangen. De afweging om het wel of niet toe te passen was geen issue. Immers, productieprocessen werden geoptimaliseerd, de welvaart steeg en, niet in de laatste plaats, het welzijn van de arbeider werd behoorlijk verbeterd.

Hoe anders is de situatie nu. De Techindustrie met enkel commerciële eigenbelangen doet ons steeds meer in een virtuele wereld belanden waarbij we door steeds meer data uit handige systemen, sluipenderwijs, door algoritmes worden geleefd. We beslissen niet meer zelf, maar kijken wat de computer ons aangeeft en volgen vaak blind dat advies. Voor velen is het al lang niet meer een vrijblijvende suggestie, maar voelt het veel meer als dwingend. AI is geen zoekmachine, maar vaak een systeem die ons de weg wijst. De grote vraag is of ons welzijn hiervan op de lange termijn óók opknapt.

Waarom zouden wij, zonder zelf te hoeven nadenken, aan de uitslag van een prompt in ChatGPT twijfelen? Waarom zou een communicatieafdeling, van welke onderneming ook, uren met een alinea tekst stoeien als dit systeem het kant en klaar oplepelt? En waarom zouden scholieren zich in lastige tekst verdiepen als hun PC het in 20 seconden in 5 A4-tjes uitwerkt? Financiële drijfveren van werkgevers en gemakzucht van onszelf is een eerste antwoord. De mens doet zichzelf hiermee echter steeds meer tekort en geeft zwaarbevochten autonomie ondoordacht uit handen.

Want zelf iets met moeite moeten bedenken, zou toch veel meer voldoening en trots moeten geven dan die ene druk op de knop? Of willen we naar een samenleving waarin iedereen straks eenzelfde soort antwoord genereert? Het zal nog een paar maanden duren voordat werkgevers ervaren dat sollicitatiebrieven door toepassing van AI steeds meer hetzelfde zijn. En, veel erger nog, geen schim van de daadwerkelijke persoon áchter deze woorden. Wie houdt wie hier nu voor de gek?

Door AI (ChatGPT) gaan we dingen doen die we eigenlijk niet kunnen, en al helemaal niet wat en wie we eenvoudig zijn. Het hele grote nadeel van social media is dat honderden miljoenen mensen zich beter, interessanter, mooier en slimmer voordoen dan ze daadwerkelijk zijn met ingrijpende psychische gevolgen voor bijvoorbeeld onze jongeren. Gaan we met ChatGPT niet op een zelfde voet verder? Het is als een Elfsteden-kruisje via internet bestellen terwijl één rondje ijsbaan voor jou echt wel het maximum is. Waarom?

Waarom gooien we onszelf als individu, ons wezen met eigen creativiteit, een vaak begerige competentie, te grabbel aan data van anderen? Data wat door AI steeds sneller van het wereldwijde web wordt geplukt. Je geeft hiermee eigen authenticiteit prijs, persoonlijke kwaliteiten die je uniek maken, waar je goed in bent, wat je kunt ontwikkelen en bovenal, waar je plezier aan kunt beleven. Ons eigen denkvermogen, verbeeldingskracht, initiatief en vele andere menselijke vaardigheden in tekst, beeld en zelfs bij muziek maken, staan we af aan hele slimme, commerciële technologie.

Technologie zonder gevoel, passie en menselijke beleving, maar door het continu meer en beter toepassen van steeds meer data, van nota bene onszelf, almaar geraffineerder. We ondermijnen hiermee ons eigen denken, het streven naar eigen kennis en wijsheid; de filosofie. Het bestaan wat ons mens maakt, het denkvermogen, waarden, taal en ons verstand als onderdelen van die filosofie, staan op het spel. Laten we meer vertrouwen op ons mens-zijn en wat we van nature bezitten dan leunen op het kunstmatig gevulde web.  

——————————————————————————————————————–

Afvalschaamte…..

De klimaatconferentie in het Egyptische Sharm-el-Sheikh zit er weer op. Anderhalve week klimaat-gesteggel tussen onze wereldleiders in een exotische badplaats in Egypte. Na Glasgow, Madrid, Parijs en Warschau is een volgende klimaattop in het regelmatig overstroomde Bangladesh of midden in het orkaanseizoen in het Caribisch gebied volgens mij een betere optie. Er zijn namelijk helaas nog steeds sceptici die pas bij visuele effecten ‘in de achtertuin’ meer van nut en noodzaak doordrongen zijn dan onder een aangenaam winterzonnetje in Noord-Afrika.

Eduard van Breeden

Wij, inwoners van de rijke landen, zullen de komende tijd met angst en beven de effectief te nemen maatregelen van onze regeringen afwachten om vast te stellen hoeveel promille wij van ons soms vorstelijk besteedbare inkomen moeten inleveren voor het behoud van onze planeet. ‘De vervuiler betaald’ is een, in westerse ogen, nog altijd moeilijk te accepteren fenomeen. Nut en noodzaak ontkennen, kijken naar de bijdrage van een ander en dus weinig pro activiteit in eigen invloed en daadwerkelijk handelen, past ons zoveel beter.

Ik heb hem zelf nog steeds in de tuin staan. Tientallen jaren oud. Slechts 45 centimeter hoog (!) en met een diameter van 35 centimeter een sieraad in de tuin: ons oude vuilnisvat uit de straat waar ik opgroeide. Een vat, ruim voldoende voor het afval van een gezin van zes personen. Het geluid van het ijzeren hengsel klinkt mij nog als muziek in de oren. Als ik op zondagavond al op bed lag hoorde ik vaak dat geluid als teken dat die ene zak, vaak niet eens helemaal vol, door mijn vader werd dichtgeknoopt en alvast aan de straatkant werd gezet.

Het oude vuilnisvat Eigen foto

Een tijd immers van een flessenlikker voor de glazen vla-fles, de appels, peren en sinaasappels die door de groenteboer los in een opengehouden boodschappentas werden gekieperd en de krop sla die de beste man hooguit in een oude krant wikkelde. Een tijd waarin het milieuvraagstuk bij lange na niet die aandacht kreeg die het misschien toen al wel verdiende, maar die door de beperkte economische welvaart nog stond voor soberheid, eenvoud en minimalisme. Een leefstijl waarin we bewuster omgingen met het ‘beperkte’ wat we hadden en we aandacht hadden voor het eenvoudige wat ons gelukkig maakte.

Ook nu hoor ik op zondagavond, vaak heel veel later en soms tegen middernacht, mensen met hun afval naar de hoek van de straat lopen. Een krakende vuilcontainer, steunend en kreunend onder de vaak enorme inhoud. Een halflege container hoort hol en danst over de klinkers, een overvolle kliko piept, hoort massief en wordt in een traag tempo door de straat gesleept. Ik denk vaak: hoe later op de avond hoe groter de schaamte er blijkbaar toch is voor een container die door het overgewicht niet eens meer met het deksel afgesloten kan worden. Gelukkig hebben we recentelijk, als stimulerende maatregel voor minder afval, weer iets grotere containers van onze gemeente ontvangen. Immers: hoe meer ruimte voor ons afval, des te normaler we dit dan weer gaan vinden en we ons minder bezwaard voelen. We zouden eens schaamte voor onze afvalberg kunnen krijgen…

Volgepropte afvalcontainers in de wijk Eigen foto

Toegegeven, het mondiale milieuvraagstuk is enorm complex. Maar ons eigen, persoonlijke offer, met name hier in het rijke westen, zal veel groter moéten worden. Kijkend naar- en wachten op ruziënde wereldleiders over wie uiteindelijk de rekening moet betalen en maar afwachten wat er daarna op ons afkomt is niet meer voldoende. Wij zullen ons iedere keer, bij het voortslepen van die overvolle afvalcontainer op zondagavond, in die twee minuten moeten afvragen wat wij zelf, en wel nu, kunnen maar bovenal moeten doen.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Onuitwisbare indruk

Veel mensen vinden het lastig: het omschrijven van dingen waar ze goed in zijn: de eigen kwaliteiten. Van de bescheiden collega of misschien jouw partner tot zeker die onzeker geworden werkzoekende. Met ‘bescheidenheid siert de mens’ moeten sommigen tot in de krochten van hun persoonlijkheid graven om zelfs maar tot één competentie te komen. Gemakkelijker hebben we een lijstje paraat van waar we vooral niét goed in zijn. En voor het meer tastbaar maken van die ene competentie kijken we dan ook nog eens hoopvol naar onze wederhelft, beste vriend of naaste collega. ‘Vertel eens: Hoe zie jij mijn klantgerichtheid precies en ben ik echt wel zo empathisch?’

Eduard van Breeden

Enkel de kwaliteit noemen, de zogenaamde containerbegrippen zegt mij niet zoveel. Want wat heeft een personeelsfunctionaris van een verpleeghuis aan ‘empathisch vermogen’, ‘sociaal’ en ‘sensitief’ als alle andere 24 kandidaten precies dezelfde noemen? Inderdaad, niks. En is empathisch vermogen richting de partner van een jong dementerende hetzelfde vermogen als bij de verslaafde jongere? Nee dus. Maak het gedetailleerder, beeldend, vooral persoonlijk en zorg dat je bij die ander die ‘onuitwisbare indruk’ achterlaat, is een lastige, maar o zo belangrijke opdracht. Je moet niet zorgen dat je ‘een’ verkoper bent in de sollicitatieprocedure, maar dé verkoper in juist die sector, dat bedrijf en deze functie.

Beeldend

In de journalistiek, communicatie maar ook zeker bij de toonaangevende boekenschrijvers wordt gebruik gemaakt van dé beschrijftechniek ‘Show, don’t tell’. Niet alleen maar feitelijk vertellen, maar de lezer daadwerkelijk iets laten zien oftewel ‘vertonen’. Bij dit laatste benoem je niet alleen iets, maar je maakt het beeldend door de lezer mee te nemen in jouw beleving. Met verduidelijking en spraakmakende details ziet de lezer het helemaal voor zich en kan het concreter en overtuigender volgen. Je maakt gebruik van persoonlijke en onvergetelijke woorden: het specifieke boven het algemene. Het is het authentieke profiel op de CV, de perfecte motivatiebrief, maar ook de spraakmakende opiniestukken en de boeken van de schrijvers die je in één adem uitleest.

Auschwitz/Birkenau Eigen foto

De Keuze

Recentelijk las ik het boek ‘De Keuze’ van Edith Eva Eger. Het verhaal van Edith die als 16-jarige alle verschrikkingen van de concentratiekampen, waaronder Auschwitz-Birkenau heeft overleefd. Maar ook haar indrukwekkende en inspirerende levensopvatting daarna als mens en psychologe dóór dit gruwelijke trauma. Met afstand het beste boek dat ik tot nu toe ooit las. Een aanrader? Een ‘must’. “Een geschenk aan de mensheid”, zoals het in recensies wordt genoemd. Maar vooral een boek waarin ‘show, don’t tell’ tot in het meest aangrijpende, ontroerende en werkelijke detail wordt toegepast en je onuitwisbare ‘beelden’ geeft. Niet alleen in de niet te bevatten Holocaust-beelden, maar vooral ook door haar dieperliggende boodschap in het boek aan ons allemaal over een keuze die iedereen, overal en altijd, heeft. Zelfs in de meest uitzichtloze omstandigheden.

Gevangen

Edith Eger noemt haar therapie dan ook wel de “keuzetherapie” omdat alle eigen vrijheid draait om keuzes en wij mensen moeten stoppen met onze overtuigingen en gedragingen die onszelf op welke manier dan ook gevangen houden. Ze noemt dit zelf-ondermijnend gedrag en wij moeten onszelf vooral realiseren hoe we dit in stand houden en wat onze eigen schadelijke gedachten hiermee te maken hebben. Het betekende voor Edith dat ze haar trauma anders moest leren zien, om in haar pijnlijke verleden het bewijs te vinden van haar kracht, van kansen en mogelijkheden tot groei, in plaats van de bevestiging van haar zwakte of beschadiging. “Want hoe meer keuzes je hebt, hoe minder groot de kans is dat je je een slachtoffer voelt”, aldus Edith

De werkzoekende wil die persoonlijke, onvergetelijke indruk achterlaten zodat hij bij de keuze niét wordt ‘vergeten’. Hopelijk behouden wij voor altijd de onvergetelijke beelden voor die onuitwisbare indruk om ervoor te zorgen dat in de mensheid sommige dingen in ieder geval nóóit worden vergeten.